حکمت های نهج البلاغهادامه حکمت ۱: حمایت از حق

ادامه حکمت ۱: حمایت از حق

ادامه حکمت ۱: حمایت از حق

در نوبت قبل به شرح واژگان و نگاه کلی ازحکمت اول نهج البلاغه پرداختیم و درس اول از این حکمت بیان شد. در این نوبت به ادامه درسهای حکمت اول می پردازیم:

۲) با باطل هیچ‌گونه همکاری نکنید.

از این تعبیر حضرت که فرمودند: « ظَهرٌ فَیُرکَبَ وَ لا ضَرعٌ فَیُحلَبَ؛ نه پشت محکمی دارد که سوار شوند و نه پستانی دارد که بدوشند.» این درس را می گیریم که گاهی انسان مستقیم با باطل همکاری نمی‌کند، ولی غیرمستقیم و با واسطه، کارهایی را برای آن‌ها انجام می‌دهد. و بعضی این‌طور استفاده کردند: سواری‌گرفتن، استفاده‌ای مستقیم است که بر این حیوان سوار شوند و به میدان جنگ بروند؛ ولی دوشیدن شیر استفاده‌ای غیرمستقیم است که شیر را بخورند و قوت بگیرند و بعد کاری را انجام دهند.

در بعضی نسخه‌ها، تعبیر دیگری نیز موجود است: “و لا بَر فَیُسلَب“؛ و نه پشمی دارد که بچینند.

این تأکید بر این است که انسان با باطل هیچ نوع همکاری نکند.

در این رابطه توجه شما را به چند مثال جلب می‌کنیم :

– فردی می‌خواهد فیلم حرامی را ببیند، تقاضای کامپیوتر دوستش را می‌کند.

– کسی مجلس گناهی دارد، می‌خواهد از منزل ما استفاده کند.

– فردی ماشین دوستش را می‌خواهد تا با آن به دنبال کارهای خلاف برود.

– موسیقیِ کارگذاشته داخل عروسک‌ها، بلوزی که روی آن شعار باطلی نوشته و مُد می‌شود، شلوارهای پاره و کهنه و بعضی چیزها برای تست‌کردن است، این‌طوری درمی‌یابند چقدر استقبال وجود دارد تا برای موفقیت طرح بعدی، برنامه‌ریزی کنند.

وقتی که انسان امکاناتی در اختیار اهل باطل قرار دهد، در واقع کاری برای آن‌ها انجام داده است.

امام صادق(علیه السلام) شخصی را از همکاری با بنی امیه نهی کردند.

اوگفت من آنجا شغل خاصی ندارم، فقط کاتبم و چیزهایی که آن‌ها می‌گویند، می‌نویسم.

حضرت فرمودند: یکی برای آن‌ها کتابت می‌کند، یکی لباس می‌دوزد، یکی مرکبشان را مهیا می‌کند و… وقتی کاری باطل بود، همکاری به هر شکلی با باطل، تقویت آن است.

نمونه‌های دیگری نیز در تاریخ نقل شده است که معصومین (علیهم السلام) از همکاری با ظالم نهی می‌کردند :

مثلا شخصی بود که شترهایش را به هارون کرایه داده بود. آقا موسی بن جعفر (علیه السلام) فرمودند: چرا این کار را کردی؟

در پاسخ گفت: من شترهایم را برای سفر حج به او کرایه دادم. آن‌ها را در جهت انجام خطایی یاری ندادم!

حضرت فرمودند: دوست داری که هارون سالم و زنده برگردد که کرایه شترهایت را به تو بدهد؟ و یا اگر هم اکنون بگویند هارون مُرد و معلوم نیست اوضاع شترهایت چه شده، آیا ناراحت نمی‌شوی و به همین مقدار تمایل نداری که او برگردد؟پس تو دراین حال راضی به زنده‌ بودن و عمر طولانی‌ داشتن ِیک ظالم و غاصب خلافت شده‌ای و به همین نسبت با ظلم همکاری کرده‌ای.

بنابراین اگر انسان فهمید چیزی باطل و غلط است؛ نباید هیچ گونه همکاری با آن داشته باشد.

۳) از حق باید حمایت کرد.

حضرت فرمودند: کُن فِی الفِتنَة … در فتنه و آشوب که درگیری دو باطل است، یا فرد باطلی می‌خواهد ظلم و خیانتی کند، با باطل هیچ همکاری نداشته باشید، اما اگر جایی حقی در میان است، باید از حق دفاع کرد.

در حقیقت این فرمایش حضرت که به فتنه و آشوب، مقید کردند، مفهومش این است که : « در مقابل حق بی‌تفاوت نباشید.»

در قرآن کریم نیز در سوره حجرات می‌خوانیم؛ « اگر حتی دو گروه از مؤمنین با هم اختلافی داشتند، ولی یکی باطل بود، شما از حق دفاع کنید» : “وَ اِن طائِفَتانِ مِنَ المُومنینَ اقتَتَلوا فَاَصلِحوا بَینَهُما “. (حجرات۹)

«اگر دو گروه از مؤمنین با‌هم دعوا کردند، شما ابتدا سعی کنید بین آن‌ها را اصلاح کنید.»

فإن بَغَت إحدائُهُما عَلَی الاُخری فَقاتِلوا الَّتی تَبغِی حَتّی تَفِیء اِلَی اَمرِاللهِ… “

قرآن می‌فرماید: اگر یک گروه به گروه دیگر ظلم کرد، این گروه ناحق و ظالم است و آن گروه مظلوم و برحق‌اند.

فَقَاتِلوا الّتی تَبغِی = در مقابل باطل بایستید و حق برایتان بی‌اهمیت نباشد.

مثال بچه شتر که انسان هیچ استفاده‌ای از او نمی‌تواند بکند، در ارتباط با باطل است؛ اما در مقابل حق، نباید انسان بی‌تفاوت باشد؛ بلکه باید از حق دفاع و آن را بیان کرد. حتی در اختلاف و درگیری بین دو گروه مؤمن.

وَ اِن طائِفَتانِ مِنَ المُومنینَ قرآن می‌فرماید: فَقَاتِلوا الّتی تَبغِی… تا به امر خدا برگردد، حَتّی تَفِیء اِلَی اَمرِاللهِ.”

برای مثال، آقایی نمی‌تواند برای خانمش مانتوی گرانی را که او خواسته بخرد، حال وقتی یکی از آشنایان این خانم متوجه این موضوع می شود، نباید بگوید همه مردها این‌طور هستند، بلکه باید بگوید حواست کجاست با این گرانی و مخارج سنگین، تحصیل بچه‌ها، چگونه همسرت می‌تواند چنین مانتوی گرانی را بگیرد؟ پس این فرد چون دوست یا فامیل این خانم است، نباید از وی طرفداری کند.

بنابراین اگر دو گروه باطل با هم درگیر بودند و فتنه‌ای به وجود آمد، انسان باید مراقب باشد او را وسیله سوءاستفاده قرار ندهند و با باطل نیز هیچ گونه همکاری نداشته باشد. در واقع هیچ‌گونه خیری از او به باطل نرسد، ولی از حق دفاع کند. چرا که از آن طرف تأکید شده اگر انسان در مقابل ظلم بی‌تفاوت باشد و از حق دفاع نکند، عقوبت سنگینی دارد.

در سفارش امیرالمؤمنین(علیه السلام) به امام حسن و حسین (علیهم السلام) و بعد هم به همه امت آمده است که :

«کوناً لِلظّالِِمِ خَصماً لِلمَظلومِ عوناً » یاور مظلوم باشید و در مقابل ظلم بایستید.

 

 در فتنه چنان باش که بارت ننهند                      وز دست و زبانت استعانت نبرند

زین آتش تند درحذر باش و بهوش                      تا مدعیان رند، جانت نخرند

مهدی عدالتیان

دیدگاه شما

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.